ازدواج موقت و قوانین آن

در ماده‌ی ۱۰۷۵ قانون مدنی ازدواج موقت در قوانین ایران به رسمیت شناخته‌ شده‌است. شرایط و ارکان اساسی این نوع ازدواج همانند ازدواج دائم است به جز اینکه در زمان عقد لازم است حتما زمان محرمیت و میزان مهریه دقیقا معین شود. صیغه ازدواج موقت ممکن است توسط خود طرفین قرائت شود اما به دلیل اینکه در صورت نیاز محرمیت آقا و خانم قابل اثبات باشد بهتر است با مراجعه به روحانیون و یا دفاتر ازدواجی که این کار را انجام می‌دهند، صیغه ازدواج موقت توسط عاقد قرائت شده و دفترچه‌ای محتوی مشخصات طرفین، مهریه، زمان و سایر شرایط با امضای طرفین و عاقد دریافت شود. برای آشنایی با قواعد مربوط به ثبت ازدواج موقت گزینه1- قواعد مربوط به آثار ازدواج موقت گزینه2- و قواعد مربوط به پایان ازدواج موقت گزینه 3 را شماره گیری فرمایید.

موضوع اول: ثبت ازدواج

هر چند شایع است که بسیاری از افراد خودشان اقدام به قرائت صیغه ازدواج موقت می‌کنند اما به دلیل اینکه چنین ازدواجی قابل اثبات نیست و نمی‌توان از آثار آن استفاده کرد زوجین مجبورند برای سهولت در روابط خود اقدام به ثبت ازدواج موقت کنند. ثبت این نوع ازدواج دو نوع است یا ثبت رسمی است و یا ثبت عادی. در ثبت رسمی باید حتما به دفتر رسمی ازدواج مراجعه و ازدواجشان در دفاتر بزرگ و در سیستم رایانه‌ای مربوطه ثبت شود. ولی در ثبت عادی پس از قرائت صیغه صرفا دفترچه‌ای مخصوص به آنها داده می‌شود تا بتوانند در صورت لزوم محرمیت خود را اثبات کنند.

نکته 1- توصیه می‌شود مهریه‌ای که برای ازدواج موقت در نظر گرفت می‌شود به میزانی منطقی و معقول باشد به نحوی که در همان زمان عقد توسط مرد به زن پرداخت شود. اگر میزان مهریه بالا بود و یا به هر دلیلی مرد از پرداخت آن سر باز زد زن می‌تواند با در دست داشتن سند عادی مبنی بر محرمیت خود با آن مرد از دادگاه تقاضای دریافت مهریه را انجام دهد که مراحل آن همانند مهریه در ازدواج دائم است.

نکته2– مرد زن دار نمی‌تواند بدون اجازه دادگاه و یا همسر اولش نمی‌تواند ازدواج مجدد کند. نکته مهم این است که این شرط برای ازدواج موقت نیز برای آقایان متاهل وجود دارد. پس اگر مردی بدون اجازه همسرش زن دیگری را به عقد موقت خود در بیاورد اقدامی خلاف شروط ضمن عقد ازدواج انجام داده است. اگر خانمی شوهرش چنین اقدامی را انجام داد او می‌تواند به دادگاه مراجعه کرده و با اثبات ازدواج مجدد همسرش درخواست جدایی خود را از او ارائه دهد.

نکته3– طبق قوانین ایران دختر باکره برای ازدواج حتما باید اجازه پدر خود را داشته باشد و چون بعید است که چنین اجازه‌ای برای ازدواج موقت پنهانی دختر از سوی پدر صادر شود، بر این اساس اگر مردی می‌خواهد خانمی را به عقد موقت خود در بیاورد باید حتما از مطلقه بودن او یقین حاصل کند و مدارک لازم را در زمان عقد به عاقد ارائه کند. در غیر اینصورت این ازدواج قابل ثبت نخواهد بود.

نکته4– بر اساس قانون حمايت خانواده، ثبت رسمی ازدواج موقت الزامي نيست. به عبارت دیگر همان دفترچه‌های معمول ازدواج موقت بدون اینکه در دفتر رسمی ازدواج رسم شود برای اثبات محرمیت زوجین کافی است. البته وقتی زوجین با هم توافق داشته باشند می‌توانند ازدواج موقت خود را به طور رسمی در دفتر ازدواج ثبت کنند. با این وجود در برخی موارد ازدواج موقت باید به طور رسمی در دفتر ازدواج به ثبت برسد که مهم‌ترین آن زمانی است که زن بر اثر این ازدواج باردار می‌شود. در این صورت باید بلافاصله ازدواج موقت در دفتر ازدواج رسمی ثبت شود تا پس از به دنیا آمدن فرزند، مراحل اداری دریافت شناسنامه برای او انجام گیرد.

موضوع دوم: آثار ازدواج موقت

ازدواج موقت همانند ازدواج دائم دارای آثار فراوانی است. ارث، نفقه، وضعیت حقوقی فرزندان احتمالی اصلی‌ترین آثاری هستند که علم به آنها برای کسانی که قصد چنین ازدواجی را دارند ضروری است.

نکته 1- یکی از انواع ازدواج موقت، صیغه 99 ساله است. قطعا از لحاظ زمان، این صیغه با ازدواج دائم تفاوتی ندارد. به خاطر همین بسیاری از افرادی که چنین صیغه‌ای را انجام می‌دهند، آن را به صورت کاملا قانونی ثبت رسمی می‌کنند چون اساسا نیت‌شان از این نوع ازدواج موقت زندگی رسمی و قانونی است. سوال اینجاست که دلیل چنین ازدواجی چیست. معمولا اصلی‌ترین دلیل صیغه 99 ساله این است که یکی از طرفین بسیار ثروتمند است و قصد دارد مال او پس از وفاتش به فرزندانش برسد و نه به همسر دومش زیرا یکی از آثار ازدواج موقت این است که ماترک زوجین پس از وفات به دیگری نمی‌رسد.

نکته2– در ازدواج موقت زن حق نفقه ندارد. البته در ازدواج‌های کوتاه‌مدت که اساسا زندگی مشترک رقم نمی‌خورد، لزومی هم به نفقه نیست. اما در برخی موارد که با ازدواج موقت قرار است زندگی جدیدی آغاز شود، زوجه می‌تواند دریافت نفقه از زوج را در ضمن عقد موقت شرط کند. در این شرایط مرد موظف است نفقه زن را پرداخت کند و اگر امنتاع کند زن می‌تواند از دادگاه اجبار او به پرداخت نفقه را بخواهد.

نکته3– در ازدواج موقت زوجین از یکدیگر ارث نمی‌برند. نظر اکثر حقوقدانان این است که حتی ارث بردن زوجین از یکدیگر را هم نمی‌توان در ضمن عقد شرط کرد و اگر چنین شرطی شود شرط باطل است.

نکته4– فرزندان حاصل از ازدواج موقت کاملا مشروع بوده و از حقوقی همانند فرزندان ازدواج دائم برخوردارند یعنی فرزندان مشروع پدر شناخته می‌شوند، پدر موطف به دادن نفقه و نگه‌داری آنان است و از پدر ارث می‌برند. اما نکته اینجاست با توجه به اینکه بسیاری از ازدواج‌های موقت به طور عادی و صرفا با یک دفترچه انجام می‌شود، دریافت شناسنامه برای فرزند و شناسایی این حقوق برای او چگونه قابل انجام است. قانون حمایت خانواده تدبیر مناسبی برای حل این مشکل اندیشیده است. بنابر قانون، اگر در اثر ازدواج موقت زن باردار شود لازم است که بلافاصله زوجین به دفتر ازدواج مراجعه کرده و اقدام به ثبت رسمی ازدواج موقت خود بکنند تا پس از آن بتوانند شناسنامه فرزندشان را با اسم پدر و مادر دریافت و حق و حقوق قانونی فرزندشان را از این طریق رسمی کنند.

موضوع سوم: پایان ازدواج موقت

معروف است که در ازدواج دائم زن با رخت سفید وارد منزل شوهر می‌شود و با رخت سفید نیز خانه او را ترک می‌کند. هر چند در ازدواج دائم هم ممکن است چنین اتفاقی نیفتد اما این موضوع در ازدواج موقت از حساسیت و ابتلاء بسیار بیشتری برخوردار است. پایان مدت و بذل نکاح توسط مرد از اصلی‌ترین موارد پایان ازدواج موقت است.

نکته1– در ازدواج موقت زن و مرد برای مدت مشخصی به محرمیت هم در می‌آیند و پس از پایان آن مدت، محرمیت خود به خود از بین می‌رود.

نکته2– مرد می‌تواند قبل از پایان مدت از بقیه زمان صرف‌نظر کرده و رابطه زوجیت را به پایان برساند. به این کار اصطلاحا بذل نکاح موقت گفته می‌شود و رضایت زن در آن نقشی ندارد. البته زن هم می‌تواند در زمان ازدواج موقت شرط کند که هر زمان به ادامه این محرمیت رضایت نداشت به ازدواج موقت پایان بدهد. البته به نظر می‌رسد که اگر زن حتی شرط ضمن عقد مبنی بر اختیار جدایی از همسر موقتش را هم نداشته باشد با مراجعه به دادگاه و اثبات عسر و حرج ادامه رابطه با مرد، بتواند از او جدا شود.

نکته3– عده، زمانی است که پس از پایان مدت محرمیت و یا بذل نکاح زن باید صبر کند و به ازدواج شخص دیگری در نیاید. عده در ازدواج موقت برخلاف ازدواج دائم دو طهر و یا حدودا 45 روز است. البته اگر رابطه زناشویی در زمان ازدواج موقت انجام نشده باشد نیازی به نگه داشتن عده نیست.

نکته4- با توجه به اینکه ازدواج موقت به طور رسمی ثبت نمی‌شود و نمی‌توان ردی از آن در سیستم‌های ثبت احوال پیدا کرد، این امکان وجود دارد که یک زن ازدواج موقت را همانند شغلی برای خود در نظر گرفته و در زمان واحد به ازدواج دو یا چند نفر در بیاید. اگر چنین تخلفی در دادگاه ثابت شود زن با مجازات سنگینی روبرو خواهد شد.