مشاور کیست؟ مشاوره چیست؟

مشاوره یک رابطه انسانی است که در آن مشاور می‌کوشد بعد از درک طرف مقابل، او را برای انجام فعالیت در یک حوزه و یا حل مسائل اجتماعی و انطباقی یاری کند. مشاوره تحصیلی، مشاوره پیش از ازدواج، مشاوره خانوادگی و مشاوره تغذیه و مشاوره در زمینه اختلافات خانوادگی مهمترین مصادیق مشاوره به شمار می‌آیند.

مشاوره مصدر عربی به معنای مشورت کردن با دیگران است و در حال حاضر یکی از زیرمجموعه‌های رشته روان‌شناسی به حساب می‌آید اما این بدان معنا نیست که مشاوره در حوزه‌های دیگر از قبیل تغذیه و حقوقی را نتوان مشاوره دانست بلکه در دنیای مدرن و پیچیده امروزی عقل حکم می‌کند قبل از آغاز هر فعالیتی اقدام به دریافت مشاوره از متخصصان آن حوزه نمود.

مشاور کیست؟

مشاور فردی آگاه، تحصیلکرده و متخصص در اصول و مبانی مشاوره‌ای است که پس از گفت‌وگو با مراجع در راستای یافتن بهترین راهکار او را یاری می‌دهد. نکته مهم در این تعریف این است که مشاور صرفا یک یاری‌گر و تسهیل‌کننده است، نه‌ اقدام‌کننده و تصمیم‌گیر. مشاور تلاش می‌کند که خیلی هم‌دلانه و فعالانه و با علاقه به دل مشغولی‌ها، نگرانی‌ها و دغدغه‌های شما گوش داده و به شما کمک می‌کند تا شناخت و معرفت بیشتری نسبت به آنها پیدا کرده و بهتر بتوانید با مشکلات و خطرهای روبرویتان مواجه شوید. بنابراین یک مشاور خوب باید دارای توانمندی‌های زیر باشد: 1- دارای مهارت فراوان در بررسی و شناخت مسائل و مشکلات، 2- دارای فکر و ذهن بسیار خلاق و دارای نوآوری‌های فراوان، 3-دارا بودن این قابلیت که تمامی حس‌ها و هیجانات انسان‌ها را تجربه کند، مواردی همچون غم، امید، عشق، ناکامی، احساس خوشبختی و صمیمیت، 4-دارای قابلیت سخنرانی و ابراز نظر در میان جمع، 5-دارای توانمندی مناسب در اخذ تصمیم مناسب در موارد بحرانی،6- توانایی مدیریت و پذیرش انتقادها و خشم‌های مراجع، 7- توانایی بسیار زیاد در انتقال مفاهیم و معانی به طرف مقابل با استفاده از بهترین الفاظ. از اینها گذشته دارا بودن مدرک رشته روان‌شناسی یا مشاوره در مقاطع کارشناسی ارشد و یا دکتری و دارا بودن تجربه مناسب در حوزه ارائه مشاوره از دیگر ارکان یک مشاور خوب و کاربلد است. اگر در مرکزی با چنین روان‌شناس و مشاوری برخورد داشتید حتما قدر او را بدانید و سعی کنید بیش از پیش از علم و توانمندی‌های او بهره‌برداری کنید و او را به دیگران نیز معرفی کنید.

ضرورت مشاوره

انجام یک کار بدون در نظر گرفتن جوانب مختلف آن و بدون پیش‌بینی مشکلات و خطرات احتمالی قطعا موجب ضرر و زیان خواهد بود. دریافت مشاوره از متخصص امین قبل از شروع هر اقدامی توصیه عقل سلیم است. از گذشته‌های دور نیز ریش‌سفیدهای هر قوم و قبیله وظیفه ارائه مشاوره به افراد جوان را عهده‌دار بودند.

امروزه نیز که امور بسیار تخصصی و پیچیده شده است، شخصی که دارای مهارت است و قرار است جهت یافتن راهکار حل مساله مراجع به او کمک کند مشاور نامیده می‌شود. مراجع ممکن است در شغل، روابط، احساسات، شکست‌ها و پیروزی‌ها از مشاور طلب یاری و مشاوره داشته باشد. اگر فکر کنیم که ما هیچ گاه با هیچ مشکلی دست به گریبان نخواهیم بود و خودمان به تنهایی توانایی غلبه بر تمام مسائل را داریم قطعا راه اشتباه را پیش گرفته‌ایم. تردیدها، نگرانی‌ها، تعارضات و بحران‌ها مسائلی هستند که تمامی انسان‌ها در طول دوران زندگی با آن برخورد خواهند داشت و اینجاست که جای خالی مشاور و مشاوره عیان می‌شود.

فرایند مشاوره

در یک جمله فرآیند مشاوره را می‌توان به چهار فعالیت تقسیم کرد: 1- ملاقات، 2- بحث و گفت‌وگویی فعال، تعاملی و پویا، 3- آشنایی مشاور با ابعاد ذهنی و شخصیتی مراجع و موضوعی که قرار است درباره آن مشاوره شود و 4- ارائه راهکاری منطقی جهت تصمیم‌گیری. اما نکته مهم اینجاست که مشاوران خودشان نمی‌توانند زندگی مراجعان را تغییر دهند بلکه این مراجع است که باید تصمیمی که با کمک مشاور گرفته است را اجرایی و عملیاتی کند. به همین دلیل است که یک فرایند مشاوره پیشرفته فرایندی خواهد بود که بعد از مراحل چهارگانه فوق بتواند به مراجع این توانمندی را نیز بیاموزد که او بتواند برای مشکلات و مسائل دیگر خود در زندگی نیز راهکار منطقی انتخاب کند. در واقع فرایند مشاوره یاری رساندن به مراجع جهت به دست آوردن شناخت بهتر، اعتماد به نفس، تکنیک‌‌هاي حل مسئله و خودكارآمدي (Self-efficacy) است.

البته ممکن است در شرایطی مشاوره حالت دستوری و جهت‌دهنده پیدا کند. معمولا در وضعیتی که احتمال پیامدهای منفی و مخاطره‌آمیز بسیار زیاد باشد متون علمی به مشاوران توصیه کرده‌اند که از حالت گفت‌وگوی تعاملی خارج و سعی کنند به صورت یک‌طرفه انجام امری را به مراجع دیکته کند. برای مثال بعد از یک سکته قلبی دیگر زمان آن نیست که به صورت دلسوزانه به مراجعی که نیازمند مشاوره است، انجام برخی امور را صرفا یادآوری کرد بلکه باید به او تاکید کرد و او را در راستای انجام اقداماتی مشخص جهت داد.

مشاوره امری تخصصی است

دیگر زمان آن گذشته است که برای انجام یک امر تخصصی که ممکن جریان و جهت زندگی شما را تغییر دهد صرفا به بزرگترها و یا شخصی که در زندگی شخصی قبولش دارید مراجعه کنید. مشاوره روانشناسی کاری تخصصی است که صرفا یک متخصص روانشناس باید آن را انجام دهد. هر چند ممکن است بشود از بزرگترها راهنمایی گرفت و یا نصیحت و پند و اندرز آنها را عملیاتی کرد اما برای یک امر تخصصی و بسیار مهم هرگز نباید به این نصیحت‌ها اکتفا کرد. علم روان‌شناسی در طول دوران خود و با آزمون و خطا بر روی هزاران انسان به برخی اصول دست یافته است که بهره‌برداری از آنها صرفا در صلاحیت و تخصص یک روان‌شناس است. یادمان باشد که استفاده از الگوها، متدها و شیوه‌های آزمایش شده‌ علمی که به تایید رسیده‌اند و تشخیص اینکه مراجعه‌کننده احتیاج به مشاوره و یا روان‌کاوی دارد و در مرحله بعد چگونه باید او را در این مسیر یاری داد، کاری است بسیار خطیر و تخصصی که اشتباه در آن ممکن است یک زندگی را ویران کند.

اصول و قواعد مشاوره

برای انجام یک مشاوره درست و کارامد باید مجموعه‌ای از اصول و قواعد رعایت شود که در طول تاریخ این علم و پس از بررسی هزاران مورد به دست آمده و چارچوبی برای این امر به حساب می‌آید. اولین اصل این است که یک مشاوره صحیح نیازمند برقراري رابطه موثر با مراجعان است. هم‌احساسی، صداقت و احترام مثبت از اجزای این ارتباط صحیح هستند. دومین اصل این است که یک مشاوره کارامد باید بر پایه نیازها و ویژگی‌های منحصر به فرد مراجع و مقتضیات زمانی و مکانی خاص او باشد. سومین اصل یک مشاوره صحیح هم این است که باید خانواده مراجع در این فرایند حضوری فعال و اثربخش داشته باشند تا اولا بتوانند اعتماد او را به راهکارهای به دست آمده جلب کرده و در نهایت در اجرای راهکارها او را یاری کنند.